Dziś chcę przybliżyć Wam Schemat Skrzywdzenia i Nieufności.
To jeden z tych schematów, które bardzo często ukrywają się pod słowami: "Ja po prostu jestem ostrożny", "Mam ograniczone zaufanie do ludzi" albo "Życie nauczyło mnie, żeby uważać".
A przecież ostrożność i brak zaufania nie biorą się znikąd.
Gdy słyszycie czyjeś lub własne automatyczne stwierdzenia:
na zbyt dużą ufność: "Nie bądź naiwny."
na życzliwość drugiego człowieka: "Na pewno ma w tym jakiś interes."
na otwartość: "Nie mów ludziom za dużo o sobie."
na okazywanie słabości: "Nie pokazuj, że Cię to boli, bo to wykorzystają."
na nowe znajomości: "Uważaj na ludzi."
na rozczarowanie: "A nie mówiłem? Nikomu nie można ufać."
na dobroć: "Jak jesteś za dobry, to ludzie wejdą Ci na głowę."
na czyjąś pomoc: "Za darmo? Nie ma nic za darmo."
- to tu bardzo często ocieracie się o schemat Skrzywdzenia i Nieufności.
Dzieci "karmione" takim językiem, ale także dzieci wychowujące się w atmosferze przemocy, wyśmiewania, poniżania, manipulowania, zastraszania, wykorzystywania czy częstego naruszania ich granic, wyrastają na dorosłych z głęboko zakorzenionym przekonaniem, że świat nie jest bezpiecznym miejscem.
Schemat ten może rodzić się na różne sposoby.
Jedni z nas naprawdę doświadczyli skrzywdzenia. Byli bici, zastraszani, oszukiwani, wykorzystywani, poniżani, manipulowani lub regularnie doświadczali naruszania swoich granic wtedy, gdy najbardziej potrzebowali bezpieczeństwa. Jako dzieci uczyli się, że silniejszy może zrobić im krzywdę, kiedy tylko zechce, a świat nie jest bezpiecznym miejscem. Ich doświadczenie mówiło: "ludzie ranią".
Inni dorastali w domach, w których rodzice z ogromnej troski ostrzegali przed światem. Sami kiedyś zostali skrzywdzeni i nie chcieli, by ich dzieci przeżyły tego samego. Mówili więc: "Uważaj", "Nie ufaj", "Nie daj się wykorzystać". Chcieli przekazać ostrożność. Nieświadomie przekazali również lęk.
Choć drogi prowadzące do tego schematu są różne, bardzo często kończą się podobnym przekonaniem: jeśli tylko ktoś będzie miał okazję, prędzej czy później mnie skrzywdzi. Wykorzysta moją dobroć, oszuka moje zaufanie, zmanipuluje mnie, upokorzy albo świadomie zrani.
To właśnie jest istota tego schematu.
Jeśli ten schemat jest również częścią Twojej historii, być może odnajdziesz siebie w kolejnych przykładach.
Może trudno Ci uwierzyć, że ktoś jest wobec Ciebie po prostu życzliwy? Gdy ktoś proponuje pomoc, zastanawiasz się, czego będzie chciał w zamian. Kiedy słyszysz komplement, przez chwilę szukasz ukrytego znaczenia. Tak, masz prawo tak reagować. W takich momentach ta mała, wrażliwa dziewczynka albo ten mały chłopiec w Tobie przypomina sobie świat, w którym za życzliwością często krył się ból.
Może bardzo uważnie obserwujesz ludzi? Analizujesz ich słowa, spojrzenia i gesty. Jedna niespójność wystarczy, żebyś zaczął zastanawiać się, czy nie masz właśnie do czynienia z kłamstwem albo manipulacją. Tak, masz prawo tak reagować. Twoje Wrażliwe Dziecko przez lata uczyło się rozpoznawać zagrożenie, zanim ono nadejdzie.
Może nie dopuszczasz ludzi by chronić się przed skrzywdzeniem? I gdzieś głęboko, gdy ktoś probuje się zbliżyć, pojawia się myśl, że może wykorzystać, ma nieszczere intencje, jest przeciwko Tobie. Tak, masz prawo tak czuć. To dziecko w Tobie po raz kolejny próbuje uchronić Cię przed cierpieniem, które dobrze pamięta.
Może zdarza Ci się, że gdy ktoś podniesie na Ciebie głos, stanowczo wyrazi swoje zdanie albo przekroczy Twoje granice, błyskawicznie pojawia się złość i potrzeba obrony? Jakbyś musiał natychmiast zawalczyć o siebie. Tak, masz prawo tak reagować. To mały chłopiec lub mała dziewczynka w Tobie pamiętają, że kiedyś właśnie tak wyglądało skrzywdzenie.
Może po raz kolejny łapiesz się na tym, że wchodzisz w relację z kimś, kto Cię wykorzystuje, manipuluje, upokarza albo rani? A może podobny scenariusz powtarza się nie tylko w związkach, ale również w przyjaźniach czy pracy? Zastanawiasz się wtedy: "Dlaczego znowu trafiłam na taką osobę?". Tak, masz prawo zadawać sobie to pytanie. To Wrażliwe Dziecko w Tobie nie wybiera cierpienia. Ono wybiera to, co dobrze zna. Bo nawet bolesna relacja może wydawać się bardziej przewidywalna niż taka, której jeszcze nigdy nie doświadczyło.
Każda z tych sytuacji wygląda trochę inaczej. Łączy je jednak jedno - gdzieś w środku odzywa się mały chłopiec lub mała dziewczynka, którzy kiedyś nauczyli się, że ludziom nie można ufać, bo prędzej czy później skrzywdzą.
Dobra wiadomość jest taka, że schemat Skrzywdzenia i Nieufności nie oznacza, że już zawsze będziemy żyć w ciągłej czujności. W terapii schematów nie uczymy się ufać wszystkim ludziom. Uczymy się rozpoznawać tych, którzy rzeczywiście mogą nas skrzywdzić, od tych, którzy potrafią budować relacje oparte na szacunku, bezpieczeństwie i wzajemności. Krok po kroku odzyskujemy możliwość budowania bliskości bez ciągłego oczekiwania, że za chwilę ktoś skrzywdzi.
Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o schemacie Skrzywdzenia i Nieufności oraz innych schematach, polecamy książkę "Program zmiany sposobu życia. Uwalnianie się z pułapek psychologicznych" J. S. Klosko i J. Younga lub kontakt z naszą pracownią http://www.psychomotywacja.com.
Autor: Monika Florczyk
